Dziki Zachód był bliżej niż sądzisz (8)

Szczegóły

Redakcja

Kategoria: Znalezione

Opublikowano: 24 luty 2013

Wspomnienia dziadków spisał Andrzej Kuszak

Żeby być na miejscu koło południa trzeba było wyruszyć już w nocy, droga była długa i z kilkoma przesiadkami. Jeszcze jakieś trzydzieści lat temu nie było tyle dróg co teraz, a przede wszystkim nie było samochodów. PKS-y co prawda kursowały, ale nie tam, bo tam można było dojść tylko pieszo, a jak pogoda dopisała i udało się napotkać dobrego człowieka to czasem podwiózł wozem, często takim jeszcze na drewnianych kołach. Jedynym środkiem transportu na jaki można było liczyć była kolej, a i to nie zawsze.

Pierwsza przesiadka była zawsze w Radomiu lub w Kielcach, dalej jechało się do Jędrzejowa. Dopiero tu zaczynała się prawdziwa tułaczka trwająca co najmniej drugie tyle czasu. Dalszą część trasy przemierzało się kolejką wąskotorową JKD, która nie śpiesząc się jechała przez dolinę Nidy do Pińczowa i dalej. Niestety na niekorzyść jadących dalej, podróż często kończyła się w Pińczowie. Jeśli pogoda dopisała i nie było dużych deszczy po długiej podróży należało wysiąść na stacji w Chrobrzu, jeśli było inaczej zawiadowca stacji w Pińczowie oznajmiał, że trzy dni temu podmyło tory lub most i pociąg kończy kurs. Pasażerowie w tym momencie byli zdani tylko na siebie. W tamtych czasach nie było busa na którego można było się przesiąść, a nawet gdyby był to nie było drogi. Jedyne co można było zrobić to wyruszyć pieszo lub nocować w Pińczowie i jechać dalej gdy szlak, często jeszcze dla parowozu, zostanie udrożniony. Pocieszeniem w takiej sytuacji może być to, że i tak nawet gdyby wysiąść w Chrobrzu to też trzeba było wędrować dalej pieszo. Najgorszym wariantem była sytuacja gdy tory były uszkodzone, a było sucho, ?i upał jak cholera? i nie chodzi tu o to że trasa jaką trzeba było przejść, to co najmniej 20km, ale o to, że trzeba było iść leśną szosą wysypaną z białego kamienia. W upalne dni idąc taką drogą pył spod nóg unosił się jak para, "puch puch" za każdym razem przy stawianiu nogi na gruncie, każdy kto szedł przez las młodzawski wychodził z niego jak z młyna, a sam las przy drodze wyglądał jak zasypany śniegiem. 

Inną trudnością było błoto w wąwozach już na ostatnim odcinku drogi, Jeśli znalazł się chłop z wozem można było być na miejscu względnie czystym, względnie gdyż błoto było takie, że koła wozu zanurzały się w nim do osi. Bywało tak że błoto tak strasznie chlapało, że Ci co szli na piechotę bywali czyści od tych na wozie. Do wsi prowadziła tylko jedna taka droga i to wąskim wąwozem w którym mieścił się tylko jeden wóz, dlatego zanim się wjeżdżało, ktoś musiał pobiec na drugi koniec i pilnować żeby nikt nie wjeżdżał od drugiej strony drugim wozem. Oczywiście dziś sytuacja jest zupełnie inna, dawnym wąwozem po którym są widoczne jeszcze ślady, mogą minąć się dwa samochody, ale mimo to dojazd zimą, nawet dobrym samochodem, nadal może dostarczyć wielu emocji lub może być niemożliwy. Droga jest kręta i z dużymi wzniesieniami.

Droga pieszo przez wąwóz, gdy było błoto, była też nie najbardziej udana, bez kaloszy ani rusz, a i tak za każdym krokiem należało wyciągać je z pomocą rąk z błotnistego podłoża. Alternatywą była ścieżka przez las. Ludzie kierowali się lasem wedle stałych punktów orientacyjnych, które to były kapliczkami - niektóre z nich pozostały do dziś. Jednak idąc przez las trzeba było wspinać się na górę, a dopiero wtedy zejść do doliny w której znajdowała się wieś. Wędrówka przez las, szczególnie po zmierzchu, nie należała do bezpiecznych, gdyż w okolicy grasowali bandyci. Ci co mieli broń, szli z odbezpieczonym pistoletem i palcem na spuście aby w każdej chwili zareagować "i jebut jakiegoś ...".

Stacja Kolejki Wąskotorowej w Chrobrzu
(fotografia pochodzi ze strony fotopolska.eu, http://fotopolska.eu/foto/367/367810.jpg) 

Wieś mieści się w dolinie pomiędzy pagórkami o wzniesieniu około 300m n.p.m., co powoduje że jest umieszczona w pięknej lokacji lecz przez to przez wiele lat była niedostępna. Wola Chroberska była oddzielona od reszty świata przez wiele lat, co skutkowało m.in. brakiem nowinek technicznych takich jak: telefon, bieżąca woda (jest tam dopiero od paru lat), a nawet, we wsi nikt nie miał zegarka aż do końca lat 80-tych. Życie toczyło się tam w zgodzie z natura, ludzie wstawali ze słońcem, gdy szczytowało robili przerwę w pracach polnych i szykowali obiad, a potem znowu robota aż do zachodu. Jednak brak zegarka mógł być utrapieniem, szczególnie wtedy gdy była potrzeba wybrać się po za wieś np. do Pińczowa. I tu koło się zatacza, gdyż jedyny środek komunikacji, to oczywiście kolejka, która kursowała według rozkładu i w Chrobrzu była już o 6 rano. Więc aby dotrzeć o odpowiedniej porze na stacje wstawało się gdy kogut zapiał, a że czasem zapiał o piątej, czasem o trzeciej, czasem o drugiej w nocy, to i tak trzeba było wyruszyć w drogę. Znów czekało do przejścia kilka kilometrów drogi powrotnej przez wąwóz, lub las, aż do stacji. Często dopiero na miejscu w małej poczekalni, gdzie była już masa ludzi i nie najmilszy zapach potu, można było się przekonać, ze do pociągu jeszcze pozostało np. 2 godziny. Ale nie było wyjścia trzeba było czekać na ten parowóz, wokół którego toczyło się całe życie, handlarzy, kupujących jadących na targ, bliskich chcących odwiedzić swoich krewnych... zupełnie jak na dzikim zachodzie.

Źródło: Andrzej Kuszak, http://www.pinczow.com/news/display.php?ID=5452#comm {jcomments on}

Add a comment

Znalezione (7): "Doniesienia prywatne"

Szczegóły

Redakcja

Kategoria: Znalezione

Opublikowano: 08 grudzień 2012

Add a comment

Miłosz z Andrzejewskim gościli w Chrobrzu

Szczegóły

Redakcja

Kategoria: Znalezione

Opublikowano: 18 maj 2012

Coraz więcej materiałów dostępnych jest w wersji elektronicznej, nic więc dziwnego że znajdujemy kolejne opisy wizyty pisarza Czesława Miłosza w Chrobrzu. Polski noblista gościł w naszej miejscowości kilka dni u swojego znajomego, również pisarza Józefa Mortona. Miłoszowi w Chrobrzu towarzyszył inny literat, późniejszy poseł, działacz KOR-u – Jerzy Andrzejewski.

Rzecz miała miejsce w sierpniu 1941 roku. Miłosz z Andrzejewskim jechali z okupowanej Warszawy do Krzeszowic, rodzinnej miejscowości Kazimierza Wyki, późniejszego profesora, posła na Sejm PRL. Sam Andrzejewski tak o tym pisze: „przed tym parę dni zatrzymaliśmy się w Chrobrzu u Józefa Mortona, a potem wąskotorową kolejką dobrnęliśmy po całym dniu podróży do Kocmyrzowa, do Krakowa szliśmy piechotą, było już dość późno”.

Jerzy Andrzejewski, Czesław Miłosz i Kazimierz Wyka, Krzeszowice, 1941 r.

Jakub Wątor w artykule, który ukazał się w Gazie Wyborczej tak opisał ta historię:

Tego nawet literaci z Ponidzia nie wiedzieli. Siostra Józefa Mortona zapamiętała, że Czesław Miłosz przyjechał do Chrobrza z bratem. Dotarliśmy do wspomnień noblisty, że był z innym wybitnym pisarzem Jerzym Andrzejewskim.Obydwaj młodzi wówczas literaci przyjechali w czasie wojny, w 1941 roku, do mieszkającego w Chrobrzu Józefa Mortona, także początkującego pisarza nurtu chłopskiego. O wizycie Miłosza napisał w 2002 roku Henryk Kawiorski w czasopiśmie "7 Źródeł" na podstawie rozmowy z siostrą Mortona - Józefą. "Do Chrobrza przyjechał z bratem Czesław Miłosz (...). Był przystojnym mężczyzną, wielkiego umysłu, wywarł na dziewczynie niezatarte wrażenie, aż po dziś dzień" - czytamy w jego artykule.

Józefa urodziła się w 1923 roku, w czasie wizyty Miłosza miała więc 18 lat, a gdy rozmawiała z Kawiorskim - 79 lat. Według Kawiorskiego mieszkała wtedy w Busku-Zdroju i nosiła po mężu nazwisko Pastuszek. Sprawdziliśmy w dziale ewidencji ludności w urzędzie miasta i gminy. - Obecnie nie mieszka u nas nikt o nazwisku Pastuszek ani Morton. Nie mieliśmy też zarejestrowanej nigdy osoby z tymi nazwiskami o imieniu Józefa - usłyszeliśmy.

- Czy Józefa Morton żyje? To kolejna zagadka - mówi świętokrzyski pisarz Zdzisław Antolski, który zainteresował się jej relacją i na swoim blogu rozpoczął prywatne śledztwo.

O wizycie Miłosza nie wiedział nic Adam Ochwanowski, poeta mieszkający w Złotej, bardzo blisko Chrobrza. - Pierwsze słyszę, ale postaram się sprawdzić te informacje - obiecał. Szczegółów nie znał też prezes kieleckiego oddziału Związku Literatów Polskich Stanisław Nyczaj: - Rozmawiałem wiele razy z Mortonem, ale nigdy mi o tym nie opowiadał.

Jak to z wizytą przyszłego noblisty w Chrobrzu było, udało nam się ustalić po rozmowie z Andrzejem Franaszkiem, dziennikarzem "Tygodnika Powszechnego", autorem wydanej w zeszłym roku głośnej książki "Miłosz. Biografia". - Zetknąłem się z nazwiskiem Morton raz. W książce "Zaczynając od moich ulic", gdy Miłosz wspomina okupacyjne podróże z Andrzejewskim - mówi Franaszek.

Jak się okazuje, Józefa Morton źle zapamiętała wizytę poety. Nie był on bowiem w Chrobrzu ze swoim bratem, lecz z innym wielkim pisarzem Jerzym Andrzejewskim, autorem m.in. "Bram raju" oraz "Popiołu i diamentu". Miłosz tak wspomina tamte dni: "Druga wycieczka odbyła się latem 1941 roku z okupowanej Warszawy do wsi Chrobrze pod Pińczowem, dokąd zaprosił nas pisarz chłopski Józef Morton, następnie do Krakowa i Krzeszowic, gdzie mieszkał Kazimierz Wyka. (...) Wszystkie lepsze wagony w pociągu były nur fur Deutsche, parę pudeł dla tubylców wypełnionych ludzką masą nie dawało nadziei na miejsca siedzące. W Jędrzejowie bodaj musieliśmy czekać całą noc na połączenie, na wąskotorówkę do Pińczowa. Poczekalnia na stacji była tylko dla Niemców, wskazano nam baraczek kilkanaście metrów za budynkiem stacyjnym. (...) Podobnie było w Chrobrzu ze spaniem w stodole, gdzie dręczyły go [Andrzejewskiego] pchły, ja natomiast spałem jak zarżnięty. Po kilku dniach w Chrobrzu pojechaliśmy do Krakowa, wskutek jakichś komplikacji połączeniowych wysiadając na stacyjce o parę kilometrów od miasta".

- To jeszcze lepsza historia, wręcz sensacja! W ten sposób wzbogacamy historię naszego regionu - ucieszył się Zdzisław Antolski. I dodał: - Często pisarze się tak odwiedzali. To był czas wojny, ale taka była moda, by wyjeżdżać na wieś na wakacje. Ciężko było z jedzeniem, a na wsi o niebo łatwiej. A to kura zniosła jajko, a to krowa dała mleko...

Opracowali: Paweł i Rafał Bochniak, chroberz.info

Zachęcamy do zapoznania się z innymi artykułami z cyklu "Znalezione":
http://chroberz.info/serwis/index.php/historia/znalezione

Add a comment

Ludzie: Wspomnienia z Chrobrza Marii Belina - Brzozowskiej (10)

Szczegóły

Redakcja

Kategoria: Ludzie

Opublikowano: 25 październik 2015

Tym razem z cyklu „Ludzie” wspomnienia osoby, która znała Chroberz z tej „drugiej” strony, czyli zza bram Pałacu Wielopolskich, tj. Marii z Kaszowskich Belina – Brzozowskiej. Całkiem inne spojrzenie na okres dorastania w międzywojniu w naszym Chrobrzu. Podziękowania dla Ośrodka Dziedzictwa Kulturowego i Tradycji Rolnej Ponidzia w Chrobrzu za pomoc w publikacji.
-------------------------------------------------------------
Niespodziewanym zrządzeniem losu, siedziała tu na kanapie Albusia. Cichym szeptem, jakby czekające na nią za firanką NKWD miało wnet zaciągnąć ją do gułagu. Zadała mi pytanie: „Co Ci mówi słowo Chroberz?”.

Pałac Wielopolskich w Chrobrzu, widok od strony wschodniej. Fotografia datowana jest na lata 1890-1899. Autorem jest zakład fotograficzny Stanisława Rachalewskiego z Kielc, który miał swoją filię w Busku-Zdroju. Źródło: domena publiczna (aukcje internetowe), a także serwis fotopolska.eu

Chroberz dla mnie, to wielki kremowy dom pod słońcem, a przed domem szarozielony trawnik, naszpikowany fiołkami.

Z jednej strony domu wielka lipa, w której huczą pszczoły, z drugiej rozchodzą się różne drogi: do oficyny, do wsi, do ogrodu, gdzie są kwiaty i truskawki, a nawet cieplarnia, w której przez okienko w dachu wyziera figa.

Figiarnia w parku dworskim. Lata 40 - te. (fot. Małgorzata Judasz).

W domu było przytulnie i aksamitnie ciepło... W każdym pokoju na swój sposób trzeszczała podłoga, lśniąca jak lustro. Szerokie schody, wyłożone czerwonym dywanem, prowadziły na piętro. Bardzo wygodnie siedziało się na tych schodach. Po obu stronach drzwi wejściowych stały wielkie kule armatnie, ciemnozłote i obłaskawione. Nad drzwiami do biblioteki napis: „Non cimcumferrere omni vento verborum”.

W zielonym salonie, na kanapie pod lampą często siedział Wuj Oleś, a obok spał Kobi - jamnik, któremu wszystko było wolno. Z białego salonu było wyjście na werandę, gdzie latem podawano śniadanie i podwieczorek. Na balustradzie, w wysokich kamiennych wazonach, kwitły różnych gatunków begonie. W gąszczu lip wokoło gruchały gołębie natarczywie i słodko, w pachnącym, zniewalającym upale.

Taras Pałacu Wielopolskich (od strony zachodniej). Zdjęcie wykonano w sierpniu 1939 roku. Stoją od lewej: Maria Wielopolska (Tyszkiewicz), mąż Marii - Zygmunt Wielopolski oraz Albina Wielopolska. W tle kort do tenisa (obecnie boisko asfaltowe - tzw. tenis). Źródło Janusz Kucharski "Wspomnienia z Chrobrza z lat 1938 - 1948".

Na tej werandzie, zagłębiona w wygodny fotel, przeczytałam wiele niezapomnianych książek jak: „Les pecheurs d’Islande”, „Sar”, „Colomba” i inne. Albusia dbała o mój intelekt, a w szczególności o mój francuski, który chętnie gubiłam na pierwszym zakręcie.

Świat był pełen leniwego rozmarzenia...

Specjalnie w Chrobrzu, snuły nam się po głowach niekończące się sny. Wypływało to z niejasnego przeświadczenia, że nasze obecne bytowanie jest nietrwałe i nierealne, a prawdziwe życie zacznie się dopiero gdzieś daleko, poza kręgiem gruchania gołębi i gór malin ze śmietanką na podwieczorek.

Pozostało mi z Chrobrza, na całe życie, rozeznanie kwiatów.

Jednym z wakacyjnych zajęć było układanie bukietów. Był już upał, gdy rano szłyśmy do ogrodu po zaopatrzenie. To znaczy, naręcza kolorowych łubinów, groszki pachnące, złociste nagietki, heliotrop, ostróżki i przepiękne dalie. Było tego, a było. Na ganeczku, od strony kredensu czekała na nas cała bateria czystych, pustych wazonów. Służba ogromnie popierała naszą poetyczną aktywność. Utrzymanie ogromnego domu, lustrzanych parkietów, czyszczenie srebra, podawanie posiłków, wymagało sporo osób i czasu.

Miałyśmy wiele radości z układania odpowiednich bukietów. Ten do salonu, ten do „kaplicy” (malutki salonik), ten dla „Papusia” do biblioteki, komenderowała Albusia. Zanosiłyśmy kwiaty nawet do dawnego pokoju Cioci Zosi, gdzie stała przepiękna figura Matki Boskiej. Pokój był cichy, milczące szafy, zasłonięte firanki, nieskazitelnie gładka, jedwabna kapa na łóżku. Pokój był PUSTY. Za łazienką w garderobie królowała Poldi, dawna panna służąca cioci. Pachniało nowymi materiałami, krochmalem i czystością. Jak rój muszek, kłębiły się tam ploteczki: „Panna Albusia wie??? Ta Janka, co pracowała w pralni...???”.

Albusia umiała gadać z ludźmi. Zanosiła się od śmiechu i wszyscy z nią się pokładali, a ja nie wiedziałam o co chodzi. Albusia mówiła cudownie po chrobersku, była rozbrajająca i na pozór, szalenie wesoła.

Poniżej wazonu z fiołkami, naprzeciwko wjazdu, była malutka kapliczka, którą zbudował Wuj Oleś dla uczczenia pamięci ukochanej Cioci Zosi. W rocznicę jej śmierci odprawiano tam mszę. Albusia i ja, myszkowałyśmy bezkarnie po kaplicy i żaden tam detal, łącznie z marmurową płytą w czerwone żyłki, gdzie mieszkały relikwie świętych (czy to właśnie te żyłki to była „prawdziwa krew”???) nie był nam obcy. I tu przynosiłyśmy kwiaty. Wzdłuż dróżki, wśród bujnej trawy, miotełek i baziek płynął strumyk. Kwitły też czeremchy.

Kapliczka w chroberskim parku. Lata 30 - te. (arch. P. Bochniak)

Na jedną czeremchę wlazł kiedyś kot biały w czarne łatki. Wszystkie psy Zosi z Tupetem na czele, szczekały pod drzewem. Kotów w Chrobrzu się nie tolerowało. Czyhał na nie polowy z dubeltówką. W pewnym okresie mego życia posiadałam własnego kota. Światło tej minionej epoki opromieniło miłością wszystkie kocury świata... Sprawa oparła się o Madam, która zafrasowana udała się do Zosi. Sytuacja została umorzona bez użycia przemocy. Stało się to za przyczyną chłopaka ogrodowego, który w oka mgnieniu wdrapał się na czeremchę, wsadził przerażonego kociaka pod koszulę i spłynął z nim do wsi. Niepewność tej sytuacji oblałam gorzkimi łzami.

U schyłku rozprażonego popołudnia, gruchania turkawek i brzęku pszczół, obarczone raz jeszcze kwiatami szłyśmy na cmentarz. Były tam groby Babciuni, Cioci Zosi i mojej matki – Mamulki. Układałyśmy misternie barwne wiązanki, szeptały modlitwy. W głębi cmentarza, tuż nad polem, widniały dwa ogromne kopce porosłe trawą. Tam spali snem wiecznym żołnierze polegli w ostatniej wojnie. Długo te zbiorowe groby przejmowały nas zabobonnym strachem. Aż zobaczyłyśmy kiedyś, że na te kopce pnie się złoty rozchodnik i macierzanka, siadają motyle i lekkoskrzydłe ważki, a po rumiankach łażą biedronki. Samotne groby przestały nas straszyć i tam jeszcze zanosiłyśmy kwiaty.

Otoczenie, a głównie służba, z którą żyłyśmy w serdecznej przyjaźni, kultywowało w nas poczucie strachu przed wszystkim co wykraczało poza bezpieczną codzienność. Biała dama, Pan w pelerynie, portrety z żyjącymi oczyma, duchy, cisze spokojne, strzygi, dusze czyśćcowe. Było tego ponad miarę dla małych dziewczynek. Wtedy wkroczył na arenę serdeczny autorytet Mariett. Zjawiły się w naszym życiu „Ciszki”. Były to maluśkie, słodkie laleczki w sukienkach z kolorowej wełny. Ciszki miały unicestwić wszelkie złe moce, zmiłować wszelkie strachy. Były to pomocne i dobre, a nawet wszechmocne duszki. Strachy znikły.

Albusia umiała na pamięć historię „Sierotki Marysi i Krasnoludków”. Tych ostatnich pełno było w Chrobrzu. Żyły pod kanapami, w załamaniach dywanów, a głównie w ogrodzie. Wiosną zajęcie ich polegało na żłobieniu malutkich rynienek, którymi spływała woda po piaszczystej ziemi, w parku. Na polach wzdłuż grobli srebrzyły się wierzbowe kotki – aksamitny, niezrównanie delikatny, witany całym impetem tęsknoty za słońcem, wymarzony cud wiosny.

Chroberz, rok 1953. Zdjęcie wykonane od strony północno-zachodniej. Na pierwszym planie stary drewniany most na Nidzie. W lewej części zdjęcia stara szkoła i kościół oraz Zamczysko z pomnikiem Piłsudskiego. Zdjęcie wykonał dr. Ryszard Bielawski

Łąki nad Nidą roiły się od żółtych gąsiątek. Ich owalne matki, śnieżnobiałe i godne, dreptały na krótkich nóżkach wyciągając szyje. Bezkresne, siwe niebo tuliło roztrzepotane krzyżyki skowronków. Powietrze drżało od świergotu, od blasku i śpiewu. Z rowów podrywały się z piskiem czajki. Nigdy potem nie widziałam już ani czajek ani czajczych jajek. Po ugotowaniu miały białko prawie błękitne i tak elastyczne, że uderzone dłonią jajeczko spłaszczało się na okrągły opałowy blinek.

Łąki pachniały trawą i wodą, koła powozu sunęły po nich bezszelestnie jak po grubym dywanie. Jechałam tak kiedyś na Wielkanoc i nie zapomnę nigdy tych łąk i śpiewu skowronków.

Raz, podczas letnich wakacji, szłyśmy piechotą na Mszę Świętą do kościoła w Młodzawach. Trzeba było wstać bardzo wcześnie. Świat był cichy, niebo głębokie, pola i łąki bezmierne. Zboża dojrzewały. Wzdłuż miedzy kwitły bławatki, maki i liliowe dzwonki.

Kościół w Młodzawach posiadał jakieś tajemne moce, a my płomienne prośby. Prawdopodobnie, niektóre z nich, wysłuchane, zaważyły na naszej przyszłości. Przez otwarte drzwi kościoła, ku porannemu niebu ulatywał śpiew: „Zawitaj Pani świata, niebieska Królowo, Witaj Panno nad Panny, gwiazdo porankowa...”

To baby ciągnęły godzinki.
Wielu chłopów nosiło sukmany, a baby śliczne kolorowe chustki na głowach. Wszystkie stare były jednakowe, a młode rumiane i roześmiane.
Był jeszcze las, ale bardzo, bardzo daleko.

"Na pańskim polu", mieszkańcy Chrobrza podczas prac polowych u Wielopolskiego. Zdjęcie wykonano 08.08.1932 roku.  Druga od prawej Aniela Boczarska. (Foto. arch A.Soboty)

Z biegiem lat, jego ciemnozielona smuga przybliżyła się znacznie. Dojazd konno lub dojście piechotą nie stwarzały żadnego problemu. Wiosną kwitły w lesie konwalie. Po pniach obrosłych mchem owijały się wiewiórki. Składały dramatycznie łapki, świdrując oczkami niespodziewanego intruza. Był też młody las pocięty tu i tam rzeką niebieskich łubinów. W popołudniowym upale konie szły niespokojnie rzucając głową i chłoszcząc ogonem, by odgonić roje much i bąków. Pachniało rozgrzaną trawą i grzybami. Z lasu tego, gajowi przynosili kosze od kartofli pełne przykrytych liśćmi poziomek i malin.

Albusia za lat dziecinnych zajmowała duży pokój z półkolistym, weneckim oknem. Ja mieszkałam koło pokoju Zosi, która to pojechała na długą podróż po Europie. W nocy Albusia wymykała się do mnie i w koszulach nocnych łaziłyśmy boso po całym domu, cicho i lekko jak sny. Świat był pełen tajemnic i cieni, lecz cienie te były przyjazne. Na środku białego salonu, trzymając za cztery rogi, wypuczałyśmy prześcieradło. Tworzyły się z niego wielkie balony, na które po kolei, któraś z nas padała. Była to wspaniała zabawa! Szłyśmy dalej na obchód po korytarzach, bibliotece, kredensie, salonach, sieniach i gościnnych pokojach. Z góry zerkały na nas portrety, ale w ciemnościach, na szczęście nie było widać oczu. Spałyśmy mało.

Widok na kościół w Chrobrzu od strony południowej - rok 1915.

Chodziłam do Księdza Bieganika, który przygotowywał mnie do I-szej Komunii Św. O godzinie czwartej, literalnie, padałam ze snu. Ksiądz stary, kochany, widział, że mi się oczy kleją i ciamkając, bo nie miał zębów mówił: „Moje dziecko, płask... płask... już skończymy na dziś, płask... płask..., naucz się dobrze, płask... płask..., siedmiu darów Ducha Św. ... płask... a teraz idź zobaczyć kotki”. Kotki leżały u gospodyni w koszyku, jak tłuste wałeczki.

Pan Olech był nauczycielem w szkółce wiejskiej w Chrobrzu. Za ciężkie grzechy, a z pewnością za małe pieniądze, przychodził codziennie o trzeciej, by wpajać Albusi i mnie arkana gramatyki Szobera i ułamków dziesiętnych.

Te ostatnie, pozostały dla mnie daleko poza granica elementarnej inteligencji. Nie zgłębione. Albusia dużo większą satysfakcję sprawiała Panu Olechowi, była mądrzejsza ode mnie. Tym niemniej, kiedyś „nie wychodziło” jej pisanie na temat pracy...

Uczniowie jednej z klas Szkoły Podstawowej w Chrobrzu wraz z nauczycielami - rok 1935. (arch. Zofia Koza)

Wreszcie skreśliła: „Szewc robi buty, które stolarz nakłada, stolarz zaś robi stołek, na którym szewc siada”... Nie wiem jaki stopień dostała za to moja poważna kuzynka.

Dużą pozycję w tym czasie zajmowała jazda konna. Chroberskie konie były najpiękniejsze jakie kiedykolwiek widziałam. Miały strzeliste nogi, gęste błyszczące grzywy i słodkie, długorzęse oczy. Były to konie szlachetnego rodu, cenne i wymagające odpowiedniego z nimi obchodzenia się. Wuj Oleś dbał o to, by wakacyjni jeźdźcy traktowali wierzchowce z należytym szacunkiem. Osobiście, po roku internatu, różańca i klasówek z matematyki nie miałam wielkich szans, a co z tym idzie i wyboru. Pamiętam urocze wakacje z Cyganerią, nieco gorsze z Amazonką i wręcz nieudane z Fundatorem.

Ten piękny i wesoły konik miał za sobą na moją zgubę, krótką, lecz jakże upajającą karierę na torze wyścigowym. Gdy zobaczył łąkę lub rżysko, spuszczał głowę, szyję napinał jak stalowy łuk i... w świat. Nie pomagały rady Albusi: „Nie ściągaj”! (myślałam, że ją zabiję!) ani rady Maszyńskiego. Mordowałam się, ale jeździłam. Chciałam za wszelką cenę dotrzymać kroku, być uważana za chroberską. Trzeba było wybrać: Fundator lub kanapa na pięterku, akurat dobra do czytania i chlipania. Sprawa przesądzona.

Na jednym z mistrzowskich koni Wielopolskich przed pałacem, rok 1933. Zdjęcie pochodzi z czasopisma „Jeździec i hodowla” (nr 27, 20 września 1933)

Maszyński jeździł z nami czuwając nad naszą beztroską fanfaronadą. „Niech panienka wolno jedzie przez wieś, bo może pies wyskoczyć, A BO CO???”

W kuchni strożył się Kichtal, ubrany w wysoką białą czapę. Podobno lubił sobie „dać na piec” i wtedy gonił z nożem za dziewczyną kuchenną, a co jeszcze gorzej, za gospodynią. Mówiąc miedzy nami, praca jaką robił mogła wykończyć tytana. Choć kuchnia ogromna, warunki w niej były prymitywne; żadnych ułatwień, a posiłki musiały być na medal. I były. Kurczęta, perliczki, nie mówiąc już o jakichś cotelette de volaille i deserach jak: murzynki, andruty z kremem, piramidy z lodów zdobne w złote nitki karmelu. Mogą się schować super restauracje, super przepisy, elektryczne zegary i dzwonki, którymi nasze piece są zaopatrzone. Kichtal robił te wszystkie cuda w starym piecu, gdzie nawet diabeł nie palił, z bosonogą dziewczyną do pomocy.

Wuj Oleś nie znosił najmniejszego defektu w nierzadko przez siebie ułożonym menu. Do spiżarni wpadałyśmy idąc na spacer po myśliwską, suchą kiełbasę. Wtedy smakowała najlepiej. Na dole w oficynie była pralnia, w której dwie praczki bez ustanku prały pałacową bielizną. Obrusy, które wychodziły z tego przybytku czystości były śnieżnobiałe, prześcieradła bez cienia zmarszczki, suknie jak nowe.

Na podwórzu, za kuchnią stał ogromny kocioł zaopatrzony w żelazną kratę i kopyść. Tam, w odpowiednim okresie smażyły się powidła śliwkowe, których smak i woń były niezrównane. Zapach powideł i złote rżyska wróżyły koniec lata. Ludzie wracali z pola śpiewając. Na dożynkach też śpiewali: „U naszego margrabiego kłosy malowane, A u pana Różyckiego, same połamane...”.

Pod koniec lata zaczynały się podjazdy na rogacze. Wychowana od najwcześniejszego dzieciństwa w poszanowaniu myśliwskich tradycji, myśliwych i rozmów o polowaniu uważałam uczestniczenie w nim za konieczność życiową. Wkręciłam się do Olesia, który jechał późnym popołudniem cudowną „linijką” do lasu na podjazd. Na podwieczorek wypiłam zimny roztrzepaniec i zjadłam kopiasty talerz porzeczek. Akurat był też świeży chleb z białym serkiem... Cichutka jak mysz (jednak mnie bierze!!!), lekka jak ptaszek skoczyłam na siedzenie. Miałam lat czternaście, a Oleś był dorosły i co gorsza, bardzo przystojny...

W lesie zapadliśmy bezszelestnie za ochroną przygotowaną z gałęzi i liści. Czekamy. Trawka nie zadrży, upał i cisza. Naraz ciszę przerywa głośne burczenie. Prawie granie na mini-kobzie. To moje wątpia przyswajają obfity podwieczorek. Nie da się ukryć: burczy mi w brzuchu w tej grobowej ciszy. Kurczę się i czuję jak żar oblewa mi policzki. Uszy mi płoną, płakać się chce, a sarabanda trwa w najlepsze. Może by się nawet znalazła rada, ale pomyśleć o niej nie sposób.

Żaden rogacz się nie zjawił. Oleś pocieszył mnie, że to nie z mojej winy, a rogacz z pewnością nie słyszał co się działo. Ale, co za wstyd i hańba. Kto mnie teraz na podjazd zabierze?

Oleś był kochany i nikomu nic nie powiedział. Dzięki tej miłej dyskrecji udało mi się wkręcić na podjazd do Władka Potockiego.

Cudowny las, gdy mgły zamieniają się w krople rosy, ptaki piszczą, a przez gałęzie drzew przebija różowy świt.

Siedzimy za krzakami, na skraju lasu, tuż nad dróżką, wiodącą, na pole. Przed nami łączka, gdzie zwykle wychodzi rogacz, a opodal kartoflisko. A tu idą dróżką, chłop i dwie baby. Akurat przed nami, zadzierają spódnice i kucają, w wiadomym celu. Chłop o parę kroków, uprawia podobną czynność pod młodą brzózką. Myślałam, że się spalę! Władek się tak strasznie śmiał z mojej konfuzji, że mu już i na rogaczu nie zależało. To coś okropnego, myślałam sobie. Już nigdzie z nikim nie pojadę. Albusia mi da stułę do haftowania i będę siedziała na werandzie w kąciku, a wuj Oleś w drugim kącie będzie polerował rogi. Nie, już mam wszystkiego dość... Władek roztrąbił aferę po całym Chrobrzu i nawet Wujcio opowiadał jak to „Rysia z panem Władziem” zabawili się na podjeździe.

Lata międzywojenne. Pierwszy z lewej ogrodnik Edward Kucharski z pracownikami ogrodu na terenie inspektów na terenie parku w Chrobrzu. Trzeci od prawej Władysław Ciepliński (późniejszy sołtys Chrobrza). Źródło Janusz Kucharski "Wspomnienia z Chrobrza z lat 1938 - 1948".

Ale w sumie, wiele śmiechu przysporzyły moje niefortunne myśliwskie wycieczki.

Mijały lata, mijały wakacje. Nadspodziewanie szybko małe dziewczynki wyrosły. Nastał czas niejasnych projektów, marzeń i niepewności. Już widać było koniec szkolnych powiązań, spokojnych powrotów do książek i rutyny. Życie wołało nas coraz natarczywiej, ale... Gdzie miałyśmy iść?? Za kim i do czego??

Kochałam Chroberz i dlatego jeszcze, że żył tam przez całe moje dzieciństwo, a nawet później, cień mojej matki. Tam nazywano ją ciocią Lolą, i wiem, że wszyscy łącznie ze służbą, pamiętali ją i kochali.

Potrzebowałam żywiołowo gadania z Albusią, jakkolwiek byłyśmy na pozór do siebie podobne (na pozór tylko). To gadanie, mocą korespondencji przetrwało aż do dziś.
Zachwycałam się całym jestestwem tym cudownym romantycznym otoczeniem. Niebem, chmurami, kwiatami, końmi, gąsiątkami, ciepłym deszczem i tęczą. Nocą śpiew słowików wypełniał ciemności. - Tak się juchy drom, że spać nie można – mówił Pyta, stróż ogrodowy. W ciężkich butach właził na czereśnie po cudownie różowe owoce. Świat w Chrobrzu był taki jak w książkach dla dzieci: kotki wierzbowe, baranek wielkanocny, fiołki.

Ale, mimo tego co piszę, w Chrobrzu nie było wesoło. Brakło rodzinnego stołu, śmiechów, kłótni, przekomarzania się. Brakowało MATKI – pani domu, mocnej pogodnej instancji, do której można się przytulić, wygadać, zapytać o radę, wypłakać. Wuj Oleś był chmurny, siadywał na ganku od strony wjazdowej i szlifował poroża ubitych w ostatnim sezonie rogaczy. Lubił mnie. Śmieszyła go moja zalotność w stosunku do panów, ale przez długi czas bałam się go bardzo. Zygmuś spędzał długie godziny w administracji, skąd wracał zafrasowany i milczący. Zosia była małomówna i jakby nieobecna. Jeździła konno, miała swoje pieski, założyła hodowlę kur, białych Viandotów. Siedziała przed lustrem czesząc długie złote włosy. Układała je w koronę przytrzymując złote pasma dużą szylkretową szpilką. Zosia była piękna. Mariett zajmowała się duchową stroną Albusi i moją. Czytała mi książkę „Chrystian” dającą dużo większy profit niż wkuwanie siedmiu grzechów głównych. Mariett była inna niż Zosia, weselsza, cieplejsza, ale tajemnicza.

Alfred i Oleś wpadali tylko na część wakacji, latem. Przywykli do atrakcyjnego studenckiego życia, w Chrobrzu byli już tylko gośćmi. Pomyszkowali po sąsiedztwach, lesie, stajni, bibliotece, poruszyli sprawę pączków, sarniny z borówkami i już ich nie było. Później jedyną,panią domu była Minka, ale nie z jej winy zresztą, nic jej się nie udawało. Pozostała obca.

Kobiety podczas prac polowych w majątku Wielopolskich. Lata 30 - te. Od lewej: Zofia Marczewska, Władysława Doroz (po mężu Soja), ? Michalska, Zofia ?. (arch. Z.Koza)

Gdy wracałam do szkoły, tęsknota za Chrobrzem towarzyszyła mi często długie miesiące. Kultywowałam ją. Oglądałam plan stajni, bezbłędnie i misternie narysowany z odpowiednimi imionami koni nad każdym boksem. Nie opowiadałam nic nikomu, opryskliwa lub milcząca. Nikt nie miał znać Chrobrza ani moich tęsknot. To była tajemnica.

Dziś, gdy minione lata rozsypały się w puch i proch, a wszyscy, którzy otaczali naszą młodość i dzieciństwo odeszli, wydaje mi się mimo to, że Chroberz przetrwa wiecznie. Bo nie my robiłyśmy jego duszę. Nie opuszczą go nigdy słowiki, skowronki, kwitnące lipy i wierzbowe kotki. Nie ma żadnego powodu, by nagle istnieć przestały, choć nas już nie będzie.

Autor wspomnień: Maria z Kaszowskich Belina – Brzozowska.
Wspomnienia pochodzą z publikacji "Znaleziska" (Chroberz 2009) wydanej m.in. staraniem Ośrodka Dziedzictwa Kulturowego i Tradycji Rolnej Ponidzia.

Objaśnienia do tekstu:
*Maria z Kaszowskich Belina - Brzozowska - córka Olgi Broel - Plater i Aleksandra Maksymiliana Ilińskiego Kaszowskiego.
*Wuj Oleś - Aleksander Erwin Wielopolski, ojciec Albusi.
*Zofia- to ZOfia Broel - Plater, matka Albusi.
*Zosia, Zygmuś, Mariett, Alfred, Oleś Wielopolscy rodzeństwo Albusi.
*Babciunia - Zofia Grafowska.
*Różycki - zarządca jednego z chroberskich folwarków.

Add a comment

Ludzie: Magia telewizji (9)

Szczegóły

Redakcja

Kategoria: Ludzie

Opublikowano: 09 październik 2015

W poprzednim opowiadaniu opisywałam jak spędziłam dzieciństwo z moimi koleżankami i kolegami na terenie Chrobrza. Wymieniłam miejsca, gdzie bawiliśmy się czerpiąc z tego niesamowitą radość. Nie chcę jednak by zabrzmiało to tak, że nie widzieliśmy w ogóle telewizora. Owszem on był i oglądaliśmy programy nadawane dla dzieci, dlatego postanowiłam opisać jak wyglądało moje doświadczenie z telewizorem w najmłodszym okresie mojego dzieciństwa, potem przeniosę się w czasy, gdy wspólnie z koleżankami i kolegami korzystaliśmy z tego magicznego pudła, a na koniec pokrótce opiszę jaki jest dziś mój stosunek do TV.

Na początku będę w pewnym sensie poruszała się na przestrzeni kilku lat jednocześnie. Dla dziecka rok, czy dwa niesie ze sobą duży skok rozwoju umysłowego np. w pewnym momencie swojego życia nie rozumie danego zagadnienia, a za kilka miesięcy już pojmuje. Nie opisuję wszystkich zdarzeń w takim dokładnym porządku chronologicznym z oczywistych względów-zwyczajnie nie pamiętam co było po czym lub przed czym. Bazuję tylko na własnych wspomnieniach i staram się jak najwierniej je odtworzyć i zapisać.

Serdecznie zapraszam do przeczytania mojej opowieści, może i Ty miałeś/łaś takie same bądź podobne doświadczenia w tym temacie.

Pudło sporych rozmiarów ze szklanym ekranem stało na stoliku koło okna i zwało się telewizorem. Gdy ja byłam mała, było już dosyć powszechnym cudem techniki we wsi Chroberz. Telewizor miał dwa programy: 1 i 2, które były nadawane rano, może jakoś do południa i potem chyba od godziny 17:00, do której, tego nie wiem, bowiem po dobranocce kładłam się spać. Gdy miałam parę lat nie mogłam ogarnąć swoim umysłem tego obrazu, który wyłaniał się za szkłem. Skąd ci ludzie wzięli się w tym pudle, jak do niego weszli i czemu są mali? Patrzyłam z tyłu za telewizor i nie znajdowałam odpowiedzi, ponieważ pokrywa przykrywająca cały ten mechanizm w środku, była przykręcona śrubkami, a wyjaśnienia dorosłych, że skądś tam, z odległej niczym Gwiazdozbiór Kasjopei Warszawy, nadawany jest obraz, zupełnie do mnie nie trafiały. A na dodatek oni wszyscy w tym telewizorze mogli mnie widzieć, no bo ja widziałam ich. To chyba oczywiste, że gdy pani czy pan prezenter patrzy mi się w oczy, to mnie widzi. Wszystkie argumenty świadczące o tym, że oni nie mogą mnie widzieć, w logiczny sposób nie docierały do mnie, dlatego z pomocą przyszła wiara.

Wierzyłam, że oni nie mogą mnie widzieć. Dopiero po upływie jakiegoś czasu zrozumiałam ten fenomen o tyle, o ile mogłam.

Kanały, jak już wspomniałam były dwa. Telewizor posiadał pokrętła i guzik od włączania i wyłączania, dopiero potem weszły telewizory z wciskanymi guzikami, to było coś pamiętam i tych guzików od kanałów było aż... cztery! Co nie zmieniało faktu, że sygnał i tak biegł dalej z dwóch stacji. Ale guziki były i to sprawiało dziecku radość, może i dorosłym też, tego nie wiem, natomiast doskonale pamiętam jak ja bawiłam się tymi guziczkami wciskając jeden po drugim.

Sam mechanizm tej technicznej perełki bardzo mnie pociągał. Nigdy mnie nie brakowało, gdy ktoś starszy coś tam drobnego naprawiał. Z tyłu odkręcało się pokrywę i oczom dziecka ukazywał się techniczny wszechświat: dwie lampy- jedna od głosu, druga od obrazu, mnóstwo jakichś drobnych rzeczy w kształcie walców zwanych opornikami, które były "przyklejone" czymś srebrnym do zielonej płyty. To "srebro" było dla mnie bardzo intrygujące, ponieważ pod wpływem gorąca stawało się płynne, a potem szybko zastygało. Tą tajemniczą substancją była cyna! Może to dziwnie zabrzmi, ale cały ten mechanizm z opornikami na czele, był dla mnie bardzo ważny. Gdy ten starszy telewizor został wymieniony na nowszy model, to ja uwielbiałam w nim grzebać odlutowując i przylutowując oporniki. Ja pamiętam to dobrze, to było moje hobby. Nawet do tej pory mam bliznę po tym, jak kropla niesamowicie gorącej cyny kapnęła mi na palec. Ok, tyle na razie z części technicznej.

"Piątek z Pankracym" (źródło internet)

Piosenka "Łapy, łapy, cztery łapy..." z programu "Piątek z Pankracym"

Przejdę teraz do nadawanych stacji. Z dawnych programów dziecięcych hitem był "Piątek z Pankracym". Piosenkę z tego programu pamiętam do dziś... "Łapy, łapy cztery łapy, a na łapach pies kudłaty itd... i film "Nikogo nie ma w domu". W mojej pamięci utkwiła jeszcze bajka o dzikich gęsiach pt."Cudowna Podróż", była piękna i pouczająca, nadawana była chyba po Tik-Taku, programie dla dzieci, z którego można było nauczyć się przeróżnych piosenek. Przypominam sobie jak moja koleżanka ze szkoły podstawowej Dominika Kurczab, niemal na każdą lekcję muzyki przynosiła słowa nowej piosenki, której uczyliśmy się śpiewać, a ona czerpała je z programów radiowych i telewizyjnych dla dzieci. Wspominam ten okres bardzo miło. Niektóre piosenki znam do dziś. Rano emitowane było Domowe Przedszkole, które oglądałam, gdy byłam chora i nie szłam do szkoły i śpiewałam sobie..."domowe przedszkole wszystkie dzieci kocha i chce by je także kochano je trochę", albo "kolorowe kredki w pudełeczku noszę, kolorowe kredki bardzo lubią mnie..."

Czołówka programu "Pan Tik-Tak"

A w niedzielę obowiązkowo Teleranek, wieczorem zaś "Pszczółka Maja", "Czarnoksiężnik z krainy Oz", po tej wieczorynce mojego pieska nazwałam Toto. Pamiętam jeszcze jedną cudowną wieczorynkę z 1985 roku pt.: "Dżeki i Nuka" w tamtym okresie chyba połowa psów w całej Polsce nosiła imiona bohaterów, moje psy też je nosiły, a później na antenę weszły "Smerfy". Ach, niezapomnianymi wieczorynkami najpewniej są: "Miś Uszatek", |Bolek i Lolek", czy "Reksio". Piękne bajki, dla dziecka bardzo pouczające i bardzo... krótkie, niestety. Najpiękniejszym momentem były słowa;"Na dobranoc, dobry wieczór, Miś Uszatek wita was...", natomiast słowa: "Pora na dobranoc, bo już księżyc świeci..." zwiastowały koniec przygód kochanego misia.

Odcinek bajki "Miś Uszatek"

Nie sposób pominąć pewnego programu, którego ogromnie nie lubiłam, nawet słuchać. Program był nadawany rano i zwał się Technikum Rolnicze-o świniach, krowach, jakichś superfoskach itp., rzecz jasna oglądali go tylko dorośli, a ja patrzyłam, żeby się to skończyło. Z programów popularnonaukowych pamiętam Sondę i chyba był to jedyny taki program, dla mnie był dosyć ciekawy.

O 19:30 obowiązkowo oglądany był Dziennik Telewizyjny, który mnie akurat w ogóle nie interesował i nie mogłam zrozumieć dlaczego to interesuje dorosłych i myślałam, że gdy ja urosnę, to na pewno nie usiądę przy tym. Jak się potem okazało, myliłam się, ponieważ oglądałam, a na dodatek byłam z siebie dumna, że coś z tego rozumiem już. Gdy podrosłam zaczęłam oglądać na "dwójce" Panoramę, którą wtedy prowadziła Krystyna Czubówna. A po Panoramie niekiedy emitowane były ciekawe filmy i seriale, jak "Crime Story". Bardzo lubiłam piosenkę z tego serialu, która była odtwarzana na początku każdego odcinka i zwała się "Runaway". Potem była ona znana chyba każdemu. Bardzo lubiłam również historyczny serial pt. "Królewskie sny" ze znanym już nieżyjącym aktorem, Gustawem Holoubkiem, który grał rolę króla Władysława Jagiełły. O tym serialu rozmawiałam sobie z koleżanką ze szkoły podstawowej Magdą Madej, która również go oglądała.

"Panorama" z Krystyną Czubówną

W mojej pamięci utkwił również westernowy serial pt.:"Jak zdobywano dziki zachód", wiem że była tam postać Zeb Macahana, że serial był bardzo popularny, ale ja niewiele pamiętam z niego i podobnie rzecz się ma do Szoguna, który skupiał przed telewizorem dosyć sporo widzów. To samo z serialem pt.:"Ptaki ciernistych krzewów", z którym wiąże się pewna anegdota; bardzo podobała mi się aktorka tam grająca, miała ona kręcone włosy z grzywką opadającą na czoło. Pomyślałam więc, że i ja też chcę mieć taką. Zmoczyłam włosy, by się wyprostowały i ostrzygłam je na wysokości brwi, żeby mi tak ładnie loki opadały na czoło. Jakież było moje zdziwienie, gdy zobaczyłam, że włosy pokręciły się i podniosły się dosyć wyżej. O jeju, to zupełnie nie był ten efekt, jaki zamierzałam osiągnąć. Jak tu się teraz pokazać z taką grzywką? Wyglądałam w swoich oczach komicznie, ale odpowiednie wnioski wyciągnęłam. Niedziela, jak już wspomniałam z Telerankiem, Koncertem Życzeń i wspaniałymi piosenkami Eleni, Zdzisławy Sośnickiej, Ireny Santor, Zbigniewa Wodeckiego i wieloma innymi polskimi artystami, ale też zagranicznymi jak Mirelle Mathieu. Pamiętam, że chciałam mieć taką fryzurę jak ona.

Czołówka "Teleranka"

No i oczywiście nie może zabraknąć Starego Kina ze wspaniałą czołówką i wydobywającą się z głośników melodią fortepianową, która była i jest fragmentem piosenki Mieczysława Fogga pt.:"W małym kinie". Autora zapewne widzowie tamtego okresu doskonale kojarzą, był nim Stanisław Janicki. Wieczorem zaś kolejna już wymieniona przeze mnie wieczorynka "Pszczółka Maja"-bajka która nakłaniała do myślenia, żadne dziecko nie siedziało bezmyślnie zahipnotyzowane oglądając ją, ona przedstawiała bogaty świat przyrody, pokazywała jak może wyglądać życie owadów i innych małych zwierzątek, w sposób zrozumiały dla dziecka. Przepiękna bajka. Czy mówi Wam coś imię i nazwisko Wiktor Zin? Autor programu pt.:"Piórkiem i węglem"? Och, jak bardzo lubiłam ten program, lubiłam patrzeć jak pan Wiktor tak szybko i zgrabnie rysuje węglem różne architektoniczne obiekty czy pejzaże. Wystarczyło kilka ruchów węglem i nałożenie białej kredy jako światła i wyłaniał się piękny obraz. Zachwycające było to, że ten obraz powstawał tak szybko, a przy tym autor tak ciekawie opowiadał o tym, co rysuje.

"Piórkiem i węglem" profesora Wiktora Zina

"Wielka gra"... któż tego nie pamięta? Na pewno większość ludzi śledziła rywalizację na początku dwóch zawodników, a potem trzymała kciuki najczęściej za jednego gracza i jego prawidłowe odpowiedzi na pytania zadawane przez panią prowadzącą. Gdy były wątpliwości, bo czasem odpowiedź była niejasna, to głos oddawany był panu, który często dyskwalifikował zawodnika. Poziom trudności był duży, gracze musieli mieć specjalistyczną wiedzę z danej dziedziny, a byli to hobbyści. Gra była bardzo emocjonująca zarówno dla uczestników jak i dla widzów telewizyjnych i oczywiście zawsze można było przy okazji czegoś się nauczyć. Lubiłam też program prowadzony przez państwa Gucwińskich, którzy w bardzo ciekawy sposób opowiadali o życiu, o zachowaniach egzotycznych i dzikich zwierząt w ogrodzie zoologicznym we Wrocławiu. Nawet byłam tam będąc dzieckiem. Pamiętam z wczesnego dzieciństwa, że telewizor największą liczbę widzów skupiał, gdy odbywały np. Igrzyska Olimpijskie, Mistrzostwa Świata w piłce nożnej. Ach, pamiętam to nasze kibicowanie parom jeżdżącym na lodzie, skoczkom narciarskim, czy drużynom piłkarskim i innym uczestnikom wielu dyscyplin sportowych. Było to bardzo emocjonujące, czasem byliśmy zaskoczeni, czy zawiedzeni, a czasem wydawaliśmy z siebie okrzyki radości.

Czołówka "Wielkiej gry"

Nie pominę też bardzo ciekawych polskich seriali np. "Dom", "Noce i Dnie", "Trędowata", "Krzyżacy" i inne. Potem zaczęły pojawiać się w TV telenowele i tak pierwszą z nich była telenowela brazylijska pt.:"Niewolnica Isaura", która zrobiła furorę w całej Polsce, w Chrobrzu oczywiście też zrobiła. Przypominam sobie, że gdy nadchodziły święta Bożego Narodzenia lub dzień przed Nowym Rokiem to w telewizji emitowane były zwykle westerny. Zawsze je oglądałam, program ciągnął się w tych dniach do późna w nocy i zawsze chciałam obejrzeć sobie western, zawsze mówiłam sobie, że muszę dotrzymać do północy, by usłyszeć jak zwierzęta mówią ludzkim głosem lub przywitać Nowy Rok albo oglądać filmy, by nie zasnąć i pójść na Pasterkę, ale niestety zawsze zasypiałam. Dziś jest zupełnie odwrotnie, dziś dzieci trzeba upominać, by szły już spać, bo jest późno.

Wymieniłam kilka takich najważniejszych programów dla dzieci, dorosłych, kilka filmów i seriali. Najlepsze w tym wszystkim było to: "leci" film, oglądamy wpatrzeni w ekran, a tu nagle obraz się zwęża... Aha! Lampa "poszła"! W końcu nic nie było widać i trzeba było wezwać chroberskiego "telewizorka", czyli pana Kardasińskiego, albo telewizor zawieźć na wózku do "telewizyjnej przychodni", która mieściła się na górze takiego sporego domu z czerwonej cegły na przeciwko szkoły podstawowej, choć nie wiem czy dokładnie na przeciwko. Wiem natomiast, że na dole tego domu był swego czasu sklep spożywczy z drzwiami wejściowymi od ulicy, a z tyłu tego domu było wejście do punktu naprawy niedomagających telewizorów, a na podwórku zaś, były czasem szkła z ekranów i my dziewczyny biegałyśmy na przerwie po te wyjątkowe szkiełka, by grać nimi w klasy przed szkołą. Pamiętam do dziś, jakie one robiły na nas wrażenie, nie było to zwykłe szkło. Gdy się już zawiozło ten telewizor, to zostawał on tam na kilka dni, a w domu było tak pusto bez niego. Po kilku jednak dniach wracał on na swoje miejsce i znów można było oglądać dobranocki. I tak to trwało przez dłuższy czas.

Szok techniczny przeżyłam może w wieku ok 10-12 lat, kiedy to pojechałam do mojej cioci do Wrocławia. W pokoju na szafce stało równie spore pudło, z tą różnicą iż emitowany obraz był kolorowy! Samo to już wprawiało w osłupienie, ale to nie wszystko, ponieważ było więcej programów! A na dodatek.... Uwaga!... Programy można było zmieniać nie ruszając się z fotela, trzymając małe pudełeczko w kształcie wydłużonego prostopadłościanu z przeróżnymi guziczkami! No nie... to wykraczało poza ludzkie rozumowanie, czyli moje... kilkunastoletniego dziecka. Nie mogłam za nic w świecie tego ogarnąć. Jak to, prostokącik nie połączony żadnym kablem z telewizorem sterował programami?! Robiłam różne sztuczki... wychodziłam do przedpokoju, stawałam nawet tyłem do pudła, trzymając w ręku to coś i przyciskając guziki i to... dzia-ła-ło! Normalnie magia.

Czołówka "Wieczorynki" rok 1993.

Przyjechałam na wieś, pamiętam, że opowiadam o tym, a tu.... nikt mi nie wierzy! I co? Jak mam udowodnić, że takie coś istnieje? Z pomocą przyszedł CZAS. On to rozwiązał "zagadkę wszech czasów". Po upływie paru lat, kolorowe telewizory zaczęły się pojawiać w Chrobrzu. Pamiętam jak mój wujek Andrzej Dziura, Adriana i Daniela tata, kupił kolorowy telewizor firmy Sony i video... no po prostu czad! Niektórzy przychodzili do nas pamiętam, oglądać to cacko. Potem jakoś młody pies wpadł do pokoju i wywlókł pilota na trawę i pogryzł go. Na szczęście działał.

Nastała moda na kolorowe telewizory, odtwarzacze video i kasety VHS. Można było oglądać zagraniczne filmy, nadrobić te "straty", bo przecież wtedy, gdy my robiliśmy szałasy w parku i walczyliśmy ze sobą kijami, jako mieczami, to w tym samym momencie świat zachodni bawił się przy dużym ekranie. Czasem takie sesje filmowe mieliśmy u Eli Fortuny, a czasem pamiętam, że chodziliśmy do Tomka Kaszy.

W telewizorze zaczęło pojawiać się coraz więcej filmów i seriali zagranicznych, różnej maści teleturnieje i quizy. Zniknęła z anteny przerwa popołudniowa, z charakterystycznym obrazem kontrolnym i niezapomnianym piskiem. Teraz cały dzień można było coś oglądać. Na szczęście myśmy mieli okres wczesnego dzieciństwa za sobą, a co najważniejsze nie byliśmy jeszcze przesiąknięci przesiadywaniem przed telewizorem. Owszem, oglądaliśmy filmy, ale to było w granicach rozsądku.

Jak już wspomniałam pojawiły się kasety VHS, w Chrobrzu nawet była wypożyczalnia takich kaset (u Państwa Okopieniów na Glinikach). Obejrzeliśmy chyba wszystkie filmy z Bucem Lee, Arnoldem Schwartzenegerem- wszystkie części "Terminatora", "Predatora", "RoboCop" z 1987 roku, "Rambo" z Sylwestrem Stalone, a jakie wrażenie zrobił na nas film z 1989 roku pt.:"Kickbokser" z Jean Claude Van Dammem i pamiętam, że potem długo powtarzaliśmy zasłyszane słowa dopingu z tego filmu, a brzmiały one "no cju kao", oczywiście to fonetyczna wersja, która znaczyła tyle co "biały wojownik" i następny film z tym samym aktorem pt.:"Lwie serce", zbierały nam się łzy w oczach przy wzruszających momentach. Obejrzeliśmy mnóstwo filmów karate, a potem ćwiczyliśmy na sobie wygłupiając się i oczywiście horrory, po których baliśmy się i straszyliśmy siebie nawzajem. Gdy teraz sobie o tym myślę, to było to takie wielkie BUM! Druga połowa lat 80-tych, koniec kolejnego dziesięciolecia. Niemniej jednak wychowani na łonie natury nie straciliśmy z nią kontaktu, nadal bawiliśmy się świetnie na dworze mając ze sobą dobre relacje.

Kaseta VHS (źródło internet)

Gdy byłam w wieku 19 lat, na dłuższy czas porzuciłam oglądanie wszelkich programów telewizyjnych. Może za dużo było tego wszystkiego naraz dla mnie. Bardziej ciągnęło mnie w kierunku natury. Potem jednak wróciłam do TV i myślę, że jak w większości domów telewizor znalazł u mnie ważne miejsce. Wszelkie filmy, seriale, wiadomości koniecznie musiały być obejrzane. Jej, jaka to była strata czasu. Obecnie od ponad 5 lat nie oglądam TV, owszem stoi płaski już telewizor w pokoju na podłodze, ale jest on "odkablowany" inaczej nieczynny i jestem z tego powodu szczęśliwa. Zdecydowanie wolę poczytać sobie książkę, spędzić wolny czas na świeżym powietrzu, mając umysł wolny od wszelkiego natłoku przeróżnych informacji tak często sprzecznych ze sobą.

Teraz, gdy to piszę zamiast czyichś słów płynących z głośników telewizora, czy radia słyszę szum drzew za oknem, w oddali głosy dzieci i śpiew ptaków, skrzeczenie srok i do tego kawki się wtrącają, pewnie mają jakiś zatarg ze sobą. Szum drzew już jest inny niż latem, już czuć zbliżającą się jesień, potrafię to odróżnić Emotikon smile i myślę sobie, jacy to ludzie musieli być dawniej szczęśliwi mając kontakt tak bliski z naturą, nic ich nie odgradzało, żaden telewizor, komputer, czy telefon. Całkowicie scaleni z przyrodą. Owszem, powie ktoś, że teraz jest łatwiej, że więcej informacji napływa do człowieka, że człowiek ma okazję dowiedzieć się czegoś ciekawego, a ja na to, że NIE. Nie jest ani łatwiej, ani lepiej niż dawniej. Lżej? Możliwe... człowiek nie musi się ruszać zbytnio, nie musi iść w pole pracować ciężko, nie musi pokonywać dziesiątek kilometrów dziennie pieszo, ale czy tak naprawdę człowiek z tego powodu jest szczęśliwy? Czy człowiek z tego powodu jest radosny i uśmiechnięty? Każdy sam musi sobie odpowiedzieć na to pytanie, zastanowiwszy się uprzednio, będąc ze sobą absolutnie szczerym.

Czy wiemy więcej? Czy te informacje napływające do nas są absolutną prawdą i są dla nas, dla naszego życia tak istotne, by zawracać sobie nimi głowę? Z moich obserwacji wynika, że nie. Jedni mówią to, drudzy zupełnie coś innego na ten sam temat. Czyja jest prawda? Do kogo ona należy? Ponadto zaczęłam dostrzegać jak te wszelakie informacje mają wpływ na samopoczucie innych, a najważniejsze moje. Zaczęłam sobie uświadamiać jakie słowa docierają do mnie ze świata zewnętrznego, o czym ludzie rozmawiają, czym ludzie żyją. 95% dyskusji, to dyskusje o niczym, to po prostu śmieci, które przyczyniają się do zatruwania atmosfery w domach i związkach międzyludzkich. Być może nigdy bym tego nie odczuła, gdybym nie znała innego świata-świata natury, ciszy i spokoju. Och, gdyby ten czas poświęcić na poznanie siebie... Znamy ludzi dookoła, wiemy kim są, czym się zajmują, wiele byśmy mogli powiedzieć o niektórych z nich, a czy znamy siebie? Czy ja znam siebie? Czy ty znasz siebie? To jest bardzo ważne wiedzieć kim się jest naprawdę, bo gdy wiesz kim jesteś, to nikt inny nie będzie mógł ci narzucać swojej wizji o tobie, która niekoniecznie musi być prawdą, ale to już inny wątek. Gdyby ten czas poświęcić na rozmowę ze swoim współmałżonkiem, ze swoimi dziećmi, tym bardziej teraz, gdy najczęściej oboje rodzice pracują. Tak naprawdę to, po co nam wiedzieć co się dzieje w jakimś serialu? Czy nie lepiej poznawać własną rodzinę? Mówisz, że już znasz? Nie, poznawanie to proces, który trwa cały czas, więc chyba lepiej "zanurzyć" się w to, co tworzymy czyli różne relacje, związki, niż w to, co jest fikcją.

Tak więc ja odcięłam się od wszelkich seriali, informacji, które w zasadzie nie są informacjami a dezinformacjami, które niosą zamęt i niepokój, a skierowałam swój umysł na to, co niesie radość i pokój w sercu, a w zasadzie to cały czas się tego uczę, bo jest to proces i cały czas do człowieka docierają bodźce ze świata zewnętrznego, dlatego uczę się świadomie wybierać te, które dają pokój w sercu.

Chroberz - "Niwki" (fot. Rafał Bochniak)

Na zakończenie, jeśli miałabym porównać telewizję wczoraj i dziś, to powiem, że dawniej niemal wszystkie nadawane programy miały charakter dydaktyczny, niosły ze sobą przesłanie. Dziś natomiast telewizja to wór śmieci, wór pełen agresji, przemocy, sporów, wyuzdanego seksu, baśni, iluzji, dezinformacji i hałasu, w którym może coś tam się znalazło ciekawego, ale w gąszczu tych bezwartościowych tworów goniących za komercją, trudno przeciętnemu widzowi wychwycić jakieś wartościowe rzeczy. Nie chcę zakończyć tego opowiadania pesymistycznie, daleka jestem od tego. Napiszę, że mimo tego całego hałasu medialnego, to MY, ja i Ty mamy wpływ na to, co wybieramy. Jak już chcemy coś obejrzeć, to niechaj to będzie coś, co przyczyni się do naszego rozwoju w sensie pozytywnym, coś co jest dla naszego dobra i dobra naszej rodziny, a przede wszystkim naszych dzieci, bo one są naszą przyszłością. Bądźmy wyczuleni na to, czego słuchamy i co oglądamy my dorośli, ale przede wszystkim nasze dzieci. Gro rodziców zupełnie nie jest świadoma tego, co ich pociechy oglądają, czego słuchają, a naprawdę bardzo rzadko w TV można znaleźć coś wartościowego. Dawniej było bardzo mało programów, a przy tym niemal wszystkie czegoś uczyły. Dziś mamy całodobową telewizję z dziesiątkami kanałów, do tego dochodzi komputer. Teraz my sami musimy wybrać sobie to, co służy naszemu dobru, a informacje wybierajmy te cenne, które mają charakter dydaktyczny, jeśli już chcemy korzystać z telewizji czy Internetu.

Życzę wszystkim czytelnikom jak również sobie, samych dobrych wyborów, byśmy w sposób świadomy i mądry korzystali ze środków masowego przekazu.

Pozdrawiam wszystkich serdecznie,
Edyta Wysocka z domu Maj

Od Redakcji: Zachęcam do przesyłania swoich opowiadań, wspomnień lub sugestii dotyczących kolejnych tematów, które powinny być poruszane z cyklu "Ludzie". Zachęcam również do zapoznania się z pozostałymi artykułami z tego cyklu.

Zwracam się z prośbą do naszych Czytelników o pomoc w poszukiwaniu zdjęć z "Klubu" u Pani Leżuchowej, gdzie mieściła się m.in. sala telewizyjna. Jeśli ktoś posiada takie zdjęcia lub zna osoby które mogłaby je mieć prośba o kontakt e mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript. lub telefoniczny 692 427 281.

Add a comment